𝐄ᴘɪ𝐬ᴛᴇᴍᴏʟᴏɢɪᴄᴀʟ~𝐒ᴄʜᴏᴏ𝐋: चीनको क्रान्तिको इतिहास बुँदागत रूपमा

चीनको क्रान्तिको इतिहास बुँदागत रूपमा

– नारायण गिरी

१) सन् १८४० मा “अफिम युद्ध” ताका अंग्रेजहरुले चीनमाथि फौजी आक्रमण गरे ।

२) सन् १८४२ मा भ्रस्ट मंचु सरकारले अंग्रेजसँग सम्झौता गर्‍यो, जसलाई “नानकिङ सम्झौता” भनिन्छ ।

३) मंचु सरकारको दमन र उत्पीडनको विरुद्ध सन् १८५१ मा चीनिया जनताले हतियारबन्द विद्रोह शुरु गरे र थाइपिङ क्रान्तिको नामले चर्चित यो विद्रोह १४ बर्षसम्म जारी रहयो । यो १७ प्रान्तमा विस्तार भएको थियो ।

४) सन् १८६४ मा मंचु सरकारले थाइपिङ क्रान्तिमाथि घोर दमन गरेर तहसनहस पार्ने काम गरेता पनि त्यसले भावी क्रान्तिको निम्ति महत्वपूर्ण आधार खडा गरेको थियो ।

५) सन् १८९४ मा चीन–जापान पहिलो युद्ध भयो, यसमा चीनले लिएको घुँडा टेकुवा प्रवृतिको कारणले सन्धि पश्चात चीनले ताइवान र पेंग द्वीप जापानलाई दिनुपर्‍यो ।

६) सन् १९०० मा उत्तरी चीनका किसानहरुले विदेशी लुटेरहरुको विरुद्ध हतियार नै उठाएर विद्रोह शुरु गरे । यो विद्रोह शुरु हुँदासम्म चीनमा ८ वटा विदेशी मुलुुकहरु–जारशाही रुस, वेलायत, जापान, अमेरिका, जर्मनी, फ्रान्स, इटली र अष्ट्रियाका लुटेराहरुले चीनमा आ–आफ्नो आधिपत्य जमाएका थिए । सन् १९०१ मा मंचु सरकारले विदेशी लुटेराहरुसँग फेरि अर्को घृणित सम्झौता गर्नपुग्यो ।

७) सन् १९०५ मा डा. सन् यात सेनले “क्रान्तिकारी संघ” नामक एउटा संगठन बनाएका थिए । यो संघले विदेशी लुटेराहरुविरुद्ध छिटपुट अभियान संचालन गरेको थियो ।

८) सन् १९११ मा “हङकङ विद्रोह” भयो । त्यो विद्रोहको ज्वाला अन्य शहरमा पनि फैलियो । क्यान्टन विद्रोहमा मंचुशाहीले ७२ जना क्रान्तिकारीहरुको हत्या गर्यो । सन् १९११ मै पूँजीवादी गणतान्त्रिक क्रान्तिको फलस्वरुप “छिङ राजतन्त्रलाई समाप्त गरी डा. सन यात सेन राष्ट्रपति बने, तर विभिन्न षड्यन्त्रद्वारा उनलाई धेरै समय टिक्न दिइएन ।

९) सन् १९१२ फेब्रुअरीमा सन् यातसेन राजीनामा दिन वाध्य भए । सन् १९११ को क्रान्ति असफल भयो ।

१०) सन् १९१८ मा माओले आफ्नो पढाइ सके र राजनीतिक विचारधाराको व्यापक अध्ययन गर्न थाले।

११) सन् १९१९ मे का दिन विद्यार्थीहरुले पेकिङमा साम्राज्यवादको विरुद्ध ठूलो संघर्ष गरे, त्यसमा ७० हजार मजदूर पनि अग्रसर भएर लागे ।

१२) सन् १९२० नोभेम्बर ७ मा माओ र उनका साथीले सोभियत क्रान्तिको तेस्रो उत्सब मनाउने सन्दर्भमा राता झण्डा फहराउदै जुलुस निकाले, तर प्रहरीले जुलुस निकाल्न दिएन । सन् १९२० मै माओको नेतृत्वमा मार्क्सवादी अध्ययन समिति र समाजवादी युवक संघको गठन भयो । यसै वर्ष माओ र याङ काई हुईका बीच प्रेम विवाह भयो । सन् १९२१ जुलाई २१ मा चिनिया कम्युनिष्ट पार्टीको स्थापना भयो ।

१३) सन् १९२२ मे मा कम्युनिष्ट पार्टीको नेतृत्वमा पहिलो मजदूर राष्ट्रिय सम्मेलन भयो । १९२२ जनवरीदेखि १९२३ फेब्रुअरीमा औद्योगिक संस्थानहरुमा सयौं मजदूर संघर्षहरू भए । रेलवे मजदूरहरूको संघर्षमा मात्र ४० मजदूरहरू शहीद भए ।

१४) सन् १९२३ मा क्यान्टन शहरमा चिनिया कम्युनिष्ट पार्टीको दोस्रो राष्ट्रिय कांग्रेस सम्पन्न भयो तर त्यहाँ माओको उपस्थिति रहेन ।

१५) सन् १९२५ मे १८ मा सांघाईस्थित एक जापानी मिल मालिकले कम्युनिष्ट कार्यकर्ताको हत्या गरेपछि मजदूरहरु जापानी साम्राज्यवादको विरुद्ध सडकमा उत्रिए भने मे ३० मा सांघाईमा विद्यार्थीहरु मिलेर विशाल विरोध पर्दशन शुरु गरे ।

१६) सन् १९२४ देखि सन् १९२७ सम्म चीनियाँ जनताले चलाएको संघर्ष कम्युनिष्ट पार्टीको नेतृत्व अन्तर्गत चलाएको सामन्तवाद-साम्राज्यवाद विरोधी पहिलो संगठित संघर्ष थियो ।

१७) सन १९२८ अगस्त ७ मा शरद वाली विद्रोहको घोषणा भयो । जसको नेतृत्व क्याङसी-हुनानका सेनाले गरेका थिए ।

१८) सन् १९३० अक्टोबरमा स्थानीय युद्ध सरदारले माओकी पत्नी याङ काइ हुइलाई कब्जामा लिएर हत्या गरिदियो। यसले गर्दा माओलाई ठूलो भावनात्मक चोट पुगेको थियो। पछि माआको हो त्जु चेनसँग विवाह भएको थियो ।

१९) सन् १९३०–१९३१ मा कम्युुनिष्टहरुमाथि ठूला–ठूला हमलाहरु भए । त्यति बेला ४० हजार जनसेना थिए । च्याङकाइसेकका १० हजार सेना त्यो कम्युनिष्ट दमनका बेला लाल सेनासँग मिल्न पुगेका थिए ।

२०) सन् १९३० मै मजदूर क्रान्तिकारी किसान कमिटीको गठन भयो । माओ त्यसको अध्यक्ष चुनिए । त्यसै बेलादेखि माओलाई अध्यक्ष माओ भन्न थालियो ।

२१) २८ जनवरी १९३२ को रात जापानीहरूले सांघाईमा निर्मम हमला गरे । त्यसपछि चिनिया कम्युनिष्टहरु त्यसको प्रतिरोधमा उत्रिए ।

२२) १८ अक्टोवर १९३४ देखि माओको नेतृत्वमा लम्बे अभियान शुरु भयो ।

२३) सन् १९३५ मा पार्टी केन्द्रीय कमिटिको विस्तृत माहाधिवेशन आयोजना गरियो ।

२४) सन् १९३७, ९ डिसेम्बरमा पेकिङका विद्यार्थीहरुले “जापानको प्रतिरोध गरौं, चीनलाई बचाऔं” भन्ने मूल नाराका साथ “९ डिसेम्बर” आन्दोलनको शुरुवात गरे ।

२५) सन् १९३८ मा चिनिया कम्युनिष्ट पार्टीको केन्द्रीय कमिटीको विस्तृत अधिवेशन आयोजना भयो । त्यस अधिवेशनले माओको विचार र धारणालाई चिनिया कम्युनिष्ट पार्टीको मार्गनिर्देशक सिद्धान्तको रुपमा स्वीकार गर्‍यो ।

२६) हो त्जु चेनसँगको विवाह असफल भएपछि सन् १९३९ मा माओको विवाह च्याङ चिङसँग भयो ।

२७) सन् १९४५ अगस्त १४ मा माओको नेतृत्वमा भइरहेको जापानी आक्रमणको प्रतिरोध युद्धमा चिनिया जनताले सफलता प्राप्त गरे ।

२८) सन् १९४७ को १० अक्टोवरमा माओद्वारा “च्याङको सत्ता ध्वस्त गरौं” भन्ने घोषणा गरियो।

२९) सन् १९४९ अप्रिल १७ मा माओले मुक्ति सेनालाई आव्हान गरे –“सम्पूर्ण चीनलाई मुक्त गर” आफ्ना प्रिय नेताको आव्हानसहित मुक्ति सेनाहरु अगाडि बढे । एक पछि अर्को गर्दै मुक्ति सेनाहरु गाँउ कब्जा गरिसकेर शहर कब्जा गर्न थाले । च्याङ काई सेकका सेनाहरु परास्त हुँदैगए । नानकिङ, सांघाई जस्ता ठूला शहरहरु पनि मुक्त भए । क्वोमिन्ताङका दलालहरु सुनचाँदी समेत बोकेर ताइवान तिर भाग्न थाले । अब चीन र चीनिया जनता मुक्त भए ।

३०) २१ सेप्टेम्बर १९४९ का दिन राजनीतिक सल्लाहकार सम्मेलन सम्पन्न भयो र अध्यक्ष माओ चीनको जनवादी सत्ताको राष्ट्रपति भए।

३१) १ अक्टोवर १९४९ मा माओले तिआन मेन चोकमा विशाल जनताको उपस्थितिमा जनवादी चीनको स्थापना भएको घोषणा गरे।

समाप्त

MBN-LINK

चीनको क्रान्तिको इतिहास बुँदागत रूपमा

चीनको क्रान्तिको इतिहास बुँदागत रूपमा